Schellerlaufen

Fasnachtshaus, Nassereith 

Nassereith (Tirol), 13 juni

We bevinden ons aan de voet van de Fernpass, de tweede Alpenpas op de Reschenroute. De oeroude verbinding tussen de Latijnse en de Germaanse cultuur. Door de Romeinen in het midden van de eerste eeuw van onze jaartelling uitgebouwd als de Via Claudia Augusta. Nassereith vormt een drievoudig knooppunt. Van hieruit kun je naar Italië, Zwitserland en Oostenrijk of Duitsland. 

Misschien daarom dat de dorpskerk is gewijd aan de Drie Koningen: Caspar, Melchior en Balthazar. Hier en daar zie je, zoals elders in Tirol, boven de huisdeur met krijt geschreven: 20 C M B 24. Het jaartal waarop de dorpspriester op Drie Koningen het huis zegent.

We bezoeken in Nassereith het Fasnachtshaus. Dit kleine museum herbergt talloze maskers en kostuums die worden gebruikt tijdens de Schellerlaufen. Het is een oeroud, dagenlang durend rollenspel dat driejaarlijks door de dorpelingen wordt opgevoerd. En dat de strijd evoceert tussen de winter, gesymboliseerd door een vervaarlijk uitziende dierentemmer, en de beer die bij de eerste tekenen van de lente uit zijn winterslaap ontwaakt. Vreemd genoeg is het de beer die het haalt in de strijd tussen mens en dier. De beer als symbool voor de lente. 

De Schellerlaufen zijn genoemd naar de figuren die dansen uitvoeren met als belangrijkste onderdeel van hun kostuum de reusachtige in het totaal meer dan 30 kilogram wegende bellen zoals koeien of schapen ze in de bergen dragen. 

Jaren geleden zagen we in de Valle d’Aosta een soortgelijk museum gewijdaan het carnaval. Het leven in deze berggebieden is zo hard en de winters duren er zo lang dat de komst van de lente er uitbundig wordt gevierd. Met bezems worden de laatste restanten van de sneeuw weggeveegd.

Doordat in Tirol boerderij en erf niet zoals in andere gebieden naar de oudste zoon ging, maar werd verdeeld over de erfgenamen, wat doorging in de volgende generaties, kreeg je op de duur verarmde rondtrekkende Karner, zo genoemd omwille van de karren of woonwagens die ze zelf voorttrokken. Deze reizigers oefenden beroepen uit als bezembinder, ketellapper of paraplumaker. Ook als vogelhandelaar treden ze op. Een geromantiseerd beeld van de Tiroler vogelhandelaar vinden we terug in de gelijknamige operette 'Der Vogelhändler' (Carl Zeller, 1891). Of nog in de figuur van Papageno uit 'Die Zauberflöte' van Mozart (1791). 

In zijn Italiaanse reis getuigt Goethe van rondtrekkende Tiroolse mannen. De auteur beschrijft tevens de armoede van de Zuid-Tirolers op het land. Zij vertonen een ziekelijk aandoend uiterlijk dat hij wijt aan hun voeding, hoofdzakelijk een mengsel van maïs en boekweit. Op zijn vraag aan de dochter van een herbergier in Bozen of er dan geen rijke boeren zijn, antwoordt deze: 'O jawel, maar die zullen op hun beurt wel eigen bazen hebben die hun geld weer van hen afpakken.'

Baito delle Carigole

Baito delle Carigole, Parco Naturale Paneveggio-Pale di San Martino 

10 juni

In zijn beschouwing over de aantrekkingskracht die het gebergte uitoefent, beschrijft Goethe het wolkenspel. Van zodra de zwaartekracht toeneemt, verzamelen de bergen geweldige wolkenmassa's om zich heen. Waarna ze zich omzetten in onweer, mist en regen. 

Zonet was ik getuige van een aardverschuiving. Een dof rommelend geluid. Rotsblokken vallen naar beneden en storten zich in de bergrivier, waarvan door de hevige regenval het water donker bruin is geworden.

Gisteren joegen twee jonge herders een grote kudde schapen en ezels naar lager gelegen weiden. Wanneer de schapen afdalen, wordt het slecht weer, brutto tempo, verzekert ons Alberto, onze buurman op de campeggio. Die nacht hevige donderslagen en bliksem. 

Vandaag reden we tussen de hevige regenbuien door omhoog in de richting van de Passo Rolle. In het Parco Naturale Paneveggio-Pale di San Martino volgen we de Sentiero della Grande Guerra tot we aan een schuilhut komen, de Baito delle Carigole, op 1680 meter hoogte. Vanuit het nabijgelegen fort vuurden de Oostenrijkers in la Grande Guerra met houwitsers op een groep Italianen, die het fort bij verrassing wilden overvallen. 

Wat zijn we onder de indruk van het wolkenspel in de bergen! Wanneer we ons  aan de Baito bevinden, dalen wolken in de vorm van mistslierten neer. Kort daarop breekt opnieuw een onweer los. Verre donderslagen en een onophoudelijke regen. 

Madonna con Bambino e Santi

 

Processie Predazzo, 7 juni 

8 juni

Bij het begin van zijn Italiëreis beschouwt Goethe de bergen. Hij kent ze een wisselende pulserende aantrekkingskracht toe. Deze wordt kenbaar gemaakt door de atmosfeer. Zodra de aantrekkingskracht afneemt dalen wolken neer en stroomt regen over het land.

We nemen de lange bochtige weg naar de Passo Rolle. Voorbij Bellamonte tot aan Paneveggio, op meer dan 1500 meter hoogte. Deze località van de Comune di Predazzo bestaat slechts uit enkele huizen en een wit geschilderde kapel. Tegen de gevel een houten sculptuur van de Madonna delle Rose. In tegenstelling met de meeste Mariabeelden is dit geen Madonna met Kind. Het hoofd is licht gebogen en getooid met een eenvoudige kroon. Meevoelend met de mens. In de armen een bos rozen.

Vóór ons het massief dat deel uitmaakt van het Parco Naturale. Hoe indrukwekkend tekenen de scherpe toppen van de Dolomieten zich af tegen de blauwe lucht! Sneeuwvlakten. Wolkenformaties. We dalen af naar de rivier. Hier vinden we de meest verschillende steensoorten. Onder andere het glinsterende groen gekleurde malachiet. De stenen in de rivier lijken wel het bergmassief in het klein.

Deze morgen was ik in het postkantoor van Predazzo. Ik sla een praatje met de postbediende. We hebben het over de film Il postino. Haar man is ook postbode maar niet met de fiets zoals in de film, vertelt zij. In de film Il postino legt Mario (Massimo Troisi) elke dag met de fiets de bergachtige weg af naar het afgelegen huis waar de verbannen Chileense dichter Pablo Neruda is neergestreken. De dichter helpt Mario om door middel van de poëzie in het blikveld te komen van de mooie Beatrice.

Wat een heerlijk dorp is Predazzo! Oude huizen, waarvan sommige teruggaan tot het begin van de 16de eeuw. Tegen de gevel fresco's van de Madonna met kind, Madonna con Bambino e Santi. Deze zondag ging een processie uit. Onder een baldakijn droeg de priester de gouden monstrans. Voorafgegaan door een fanfare van muzikanten waarvan de kostuums doen denken aan de Tiroler Schützen.

Un suono in estinzione

Gastenboek Albergo Nave d'Oro; Museo geologico delle Dolomiti, Predazzo 

7 juni

Zijn vriend de literator Herder liep niet hoog op met Goethes belangstelling voor geologie en mineralogie. Bij het afscheid dacht hij net als zijn andere vrienden dat Goethe slechts een bergtocht zou ondernemen. Herder vond dat Goethe in de plaats van op gesteente te kloppen zijn arbeid beter zou besteden aan zijn tragedie Iphigenie auf Tauris.

Nabij Kollmann (Colma) aan de Brenner schitteren de rotsen fel, zo vertelt Goethe, en liggen langs de weg porfieren netjes in stukken gestapeld. Onder Kollmann vindt hij een porfier dat zich in regelmatige vlakken laat splijten. Het leidt Goethe tot een toespeling op de discussie tussen de vulkanisten en de neptunisten. De eersten verklaren het ontstaan van de aarde uit vulkanische activiteiten. De neptunisten, waaronder Goethe, staan op het standpunt van een evolutionair ontstaan.

Gisteren bezochten wij het Museo geologico delle Dolomiti. Wat een prachtig gepresenteerde collectie treffen wij daar aan! De tentoonstelling opent met het Gästebuch of Libro degli ospiti van de Albergo Nave d'Oro. De herberg Das goldene Schiff bevond zich 150 jaar lang op het belangrijkste plein van Predazzo. Hier logeerde in september 1822 de geleerde Alexander von Humboldt.

Onderzoekers en reizigers allerhande droegen ertoe bij om aan dit gebergte een unieke status te verlenen. Maar wat mij het meeste aangrijpt is de tijdelijke tentoonstelling Un suono in estinzione of een vervagend geluid. Doorheen dag en nacht wordt de activiteit van de gletsjer geëvoceerd. Een oorverdovend geluid van het bewegen of smelten van de ijskap. 

Acqua

Fontana Pinzan, Predazzo 

6 juni

Na zijn avontuur in Malcesine maakt Goethe een nachtelijke tocht over het Gardameer en komt in de ochtend in Bardolino aan land. Geen bronnen wel regenwater dat naar plassen wordt geleid en waar de muildieren waarmee de dichter zijn tocht verder zet hun dorst kunnen lessen. 

Goethe onderneemt zijn eerste Italiëreis in het jaar 1786. Hoe verrukt zijn wij om in Predazzo een bron te vinden uit 1785: de Fontana de la Pintera. In het totaal zijn er in 1785 in het kleine stadje 6 fonteinen. Zij werden door middel van een netwerk van houten pijpleidingen gevoed door de bronnen van Coste, Canzocolli en Cason.

De fonteinen bestaan uit twee communicerende bassins: een voor drinkwater en een voor de was. Je ziet nog de houten planken waar de vrouwen het ingezeepte goed schrobden. In de hoeken met plankjes afgebakende plekken voor de stukken zeep. Voordat de gemeente die taak op zich nam werden jaarlijks door de familie-eigenaars de Sovrastanti gekozen. Zij stonden in voor het schoonmaken en onderhouden van de fontein.

De fonteinen zijn een lust voor het oog! De best bewaarde is de Fontana Pinzan, tevens de grootste fontein in de Val di Fiemme. De fontein bestond al in 1785, is gebouwd met porfiersteen uit Predazzo en wordt gevoed door de Coste alle giare bianche. Op een achthoekige zuil van kalksteen zijn twee maskers te zien van oudere bebaarde mannen uit wiens mond het water stroomt. 

Campeggio Valle Verde

Ponte della Lizata, Predazzo 

Predazzo, 4 juni

De viering van zijn verjaardag, zo bericht Goethe bij het begin van zijn Italiaanse reis, hield voornamelijk in dat zijn dichtervrienden hem op lyrische wijze herinnerden aan zijn onvoltooide werken. Waarop Goethe zijn Iphigenie tijdens de Italiëreis zal omzetten in dichtvorm. 

Over de Reschenpas. Door het dal van de Etsch of de Adige langs Merano en Bolzano naar Predazzo in de Dolomieten. Het dorp ligt op 1018 meter hoogte en is omgeven door hoge, scherp afgetekende besneeuwde bergtoppen. 

We komen aan in de Campeggio Valle Verde in een niet aflatende regen. Onze Italiaanse buurman op de kampeerplaats verzekert ons echter dat de volgende dagen het weer zal opklaren en het bij zonnig weer een prachtige plek is.

We krijgen bezoek van een vriendin van Nomade. Zij woont al jarenlang in San Michele all'Adige. We vieren mijn verjaardag met een boeket bergbloemen die Nomade in alle vroegte plukte. En parelende wijn die ons vrolijk maakt. Af en toe corrigeert onze vriendin mij wanneer mijn Italiaans al teveel neigt naar het Spaans. 

Ik houd van de verschillen tussen verwante talen. In de film La grande bellezza, een ode aan La dolce vita van Fellini, keert de 65- jarige Jep Gambardella zich af van het decadente nachtleven in Rome. In de scène La Festa bevindt hij zich eenzaam tussen zijn wild feestende vrienden en wordt het lied 'A far l'amore comincia tu' gevolgd door 'Mueve la colita'.

Homerus

Ötztaler Alpen 

Prutz, 1 juni

De homerische toestanden van gisteravond met stormen en zelfs een hagelbui, die 's zomers in het Alpengebied kunnen voorkomen, hebben plaatsgemaakt voor een rustige blauwe lucht. De toppen van de Kaunertaler gletsjer tekenen zich scherp af. Gisteren dacht ik mij zoals Odysseus te moeten vastbinden aan de mast van zijn schip.

In zijn Italiaanse reis zegt Goethe de oever van het Gardameer vaarwel die gedreigd had laistrygonisch voor hem te zijn geworden. Nadat zijn boot door tegenwind de haven van Malcesine was ingedreven, nam Goethe zich voor om de volgende morgen een toren te schetsen die eruitzag als een ruïne. 

Nauwelijks was hij hieraan begonnen of er verzamelde zich een menigte rondom hem. Iemand trad naar voren, zei in Venetiaans dialect dat hij hiermee moest ophouden en verscheurde de tekening. De podestà kwam erbij en verklaarde dat de toren de grens aanduidde tussen de Venetiaanse republiek en het Oostenrijkse keizerrijk. En daarom niet mocht worden bespioneerd. 

Toen Goethe verklaarde dat hij afkomstig was van Frankfurt am Main, werd Gregorio erbij gehaald die bij Bolongaro had gediend, een van de Italiaanse families in de stad. Daarop sloeg de stemming om en werd Goethe naar eigen zeggen gered van de Laistrygonen of mensenetende reuzen bij wie volgens Homerus het vlot van Odysseus aanspoelde.