zaterdag 13 juni 2026

Schellerlaufen


Fasnachtshaus, Nassereith 

Nassereith (Tirol), 13 juni

We bevinden ons aan de voet van de Fernpass, de tweede Alpenpas op de Reschenroute. De oeroude verbinding tussen de Latijnse en de Germaanse cultuur. Door de Romeinen in het midden van de eerste eeuw van onze jaartelling uitgebouwd als de Via Claudia Augusta. Nassereith vormt een drievoudig knooppunt. Van hieruit kun je naar Italië, Zwitserland en Oostenrijk of Duitsland. 

Misschien daarom dat de dorpskerk is gewijd aan de Drie Koningen: Caspar, Melchior en Balthazar. Hier en daar zie je, zoals elders in Tirol, boven de huisdeur met krijt geschreven: 20*C+M+B+24. Het jaartal waarop de dorpspriester op Drie Koningen het huis zegent.

We bezoeken in Nassereith het Fasnachtshaus. Dit kleine museum herbergt talloze maskers en kostuums die worden gebruikt tijdens de Schellerlaufen. Het is een oeroud, dagenlang durend rollenspel dat driejaarlijks door de dorpelingen wordt opgevoerd. En dat de strijd evoceert tussen de winter, gesymboliseerd door een vervaarlijk uitziende dierentemmer, en de beer die bij de eerste tekenen van de lente uit zijn winterslaap ontwaakt. Vreemd genoeg is het de beer die het haalt in de strijd tussen mens en dier. De beer als symbool voor de lente. 

De Schellerlaufen zijn genoemd naar de figuren die dansen uitvoeren met als belangrijkste onderdeel van hun kostuum de reusachtige in het totaal meer dan 30 kilogram wegende bellen zoals koeien of schapen ze in de bergen dragen. 

Jaren geleden zagen we in de Valle d’Aosta een soortgelijk museum gewijdaan het carnaval. Het leven in deze berggebieden is zo hard en de winters duren er zo lang dat de komst van de lente er uitbundig wordt gevierd. Met bezems worden de laatste restanten van de sneeuw weggeveegd.

Doordat in Tirol boerderij en erf niet zoals in andere gebieden naar de oudste zoon ging, maar werd verdeeld over de erfgenamen, wat doorging in de volgende generaties, kreeg je op de duur verarmde rondtrekkende Kar(r)ner, zo genoemd omwille van de karren of woonwagens die ze zelf voorttrokken. Deze reizigers oefenden beroepen uit als bezembinder, ketellapper of paraplumaker. Ook als vogelhandelaar treden ze op. Een geromantiseerd beeld van de Tiroler vogelhandelaar vinden we terug in de gelijknamige operette 'Der Vogelhändler' (Carl Zeller, 1891). Of nog in de figuur van Papageno uit 'Die Zauberflöte' van Mozart (1791). 

In zijn Italiaanse reis getuigt Goethe van rondtrekkende Tiroolse mannen. De auteur beschrijft tevens de armoede van de Zuid-Tirolers op het land. Zij vertonen een ziekelijk aandoend uiterlijk dat hij wijt aan hun voeding, hoofdzakelijk een mengsel van maïs en boekweit. Op zijn vraag aan de dochter van een herbergier in Bozen of er dan geen rijke boeren zijn, antwoordt deze: 'O jawel, maar die zullen op hun beurt wel eigen bazen hebben die hun geld weer van hen afpakken.'


woensdag 10 juni 2026

Baito delle Carigole


Baito delle Carigole, Parco Naturale Paneveggio-Pale di San Martino 

10 juni

In zijn beschouwing over de aantrekkingskracht die het gebergte uitoefent, beschrijft Goethe het wolkenspel. Van zodra de zwaartekracht toeneemt, verzamelen de bergen geweldige wolkenmassa's om zich heen. Waarna ze zich omzetten in onweer, mist en regen. 

Zonet was ik getuige van een aardverschuiving. Een dof rommelend geluid. Rotsblokken vallen naar beneden en storten zich in de bergrivier, waarvan door de hevige regenval het water donker bruin is geworden.

Gisteren joegen twee jonge herders een grote kudde schapen en ezels naar lager gelegen weiden. Wanneer de schapen afdalen, wordt het slecht weer, brutto tempo, verzekert ons Alberto, onze buurman op de campeggio. Die nacht hevige donderslagen en bliksem. 

Vandaag reden we tussen de hevige regenbuien door omhoog in de richting van de Passo Rolle. In het Parco Naturale Paneveggio-Pale di San Martino volgen we de Sentiero della Grande Guerra tot we aan een schuilhut komen, de Baito delle Carigole, op 1680 meter hoogte. Vanuit het nabijgelegen fort vuurden de Oostenrijkers in la Grande Guerra met houwitsers op een groep Italianen, die het fort bij verrassing wilden overvallen. 

Wat zijn we onder de indruk van het wolkenspel in de bergen! Wanneer we ons  aan de Baito bevinden, dalen wolken in de vorm van mistslierten neer. Kort daarop breekt opnieuw een onweer los. Verre donderslagen en een onophoudelijke regen. 


maandag 8 juni 2026

Madonna con Bambino e Santi

 


Processie Predazzo, 7 juni 

8 juni

Bij het begin van zijn Italiëreis beschouwt Goethe de bergen. Hij kent ze een wisselende pulserende aantrekkingskracht toe. Deze wordt kenbaar gemaakt door de atmosfeer. Zodra de aantrekkingskracht afneemt dalen wolken neer en stroomt regen over het land.

We nemen de lange bochtige weg naar de Passo Rolle. Voorbij Bellamonte tot aan Paneveggio, op meer dan 1500 meter hoogte. Deze località van de Comune di Predazzo bestaat slechts uit enkele huizen en een wit geschilderde kapel. Tegen de gevel een houten sculptuur van de Madonna delle Rose. In tegenstelling met de meeste Mariabeelden is dit geen Madonna met Kind. Het hoofd is licht gebogen en getooid met een eenvoudige kroon. Meevoelend met de mens. In de armen een bos rozen.

Vóór ons het massief dat deel uitmaakt van het Parco Naturale. Hoe indrukwekkend tekenen de scherpe toppen van de Dolomieten zich af tegen de blauwe lucht! Sneeuwvlakten. Wolkenformaties. We dalen af naar de rivier. Hier vinden we de meest verschillende steensoorten. Onder andere het glinsterende groen gekleurde malachiet. De stenen in de rivier lijken wel het bergmassief in het klein.

Deze morgen was ik in het postkantoor van Predazzo. Ik sla een praatje met de postbediende. We hebben het over de film Il postino. Haar man is ook postbode maar niet met de fiets zoals in de film, vertelt zij. In de film Il postino legt Mario (Massimo Troisi) elke dag met de fiets de bergachtige weg af naar het afgelegen huis waar de verbannen Chileense dichter Pablo Neruda is neergestreken. De dichter helpt Mario om door middel van de poëzie in het blikveld te komen van de mooie Beatrice.

Wat een heerlijk dorp is Predazzo! Oude huizen, waarvan sommige teruggaan tot het begin van de 16de eeuw. Tegen de gevel fresco's van de Madonna met kind, Madonna con Bambino e Santi. Deze zondag ging een processie uit. Onder een baldakijn droeg de priester de gouden monstrans. Voorafgegaan door een fanfare van muzikanten waarvan de kostuums doen denken aan de Tiroler Schützen.


zondag 7 juni 2026

Un suono in estinzione


Gastenboek Albergo Nave d'Oro; Museo geologico delle Dolomiti, Predazzo 

7 juni

Zijn vriend de literator Herder liep niet hoog op met Goethes belangstelling voor geologie en mineralogie. Bij het afscheid dacht hij net als zijn andere vrienden dat Goethe slechts een bergtocht zou ondernemen. Herder vond dat Goethe in de plaats van op gesteente te kloppen zijn arbeid beter zou besteden aan zijn tragedie Iphigenie auf Tauris.

Nabij Kollmann (Colma) aan de Brenner schitteren de rotsen fel, zo vertelt Goethe, en liggen langs de weg porfieren netjes in stukken gestapeld. Onder Kollmann vindt hij een porfier dat zich in regelmatige vlakken laat splijten. Het leidt Goethe tot een toespeling op de discussie tussen de vulkanisten en de neptunisten. De eersten verklaren het ontstaan van de aarde uit vulkanische activiteiten. De neptunisten, waaronder Goethe, staan op het standpunt van een evolutionair ontstaan.

Gisteren bezochten wij het Museo geologico delle Dolomiti. Wat een prachtig gepresenteerde collectie treffen wij daar aan! De tentoonstelling opent met het Gästebuch of Libro degli ospiti van de Albergo Nave d'Oro. De herberg Das goldene Schiff bevond zich 150 jaar lang op het belangrijkste plein van Predazzo. Hier logeerde in september 1822 de geleerde Alexander von Humboldt.

Onderzoekers en reizigers allerhande droegen ertoe bij om aan dit gebergte een unieke status te verlenen. Maar wat mij het meeste aangrijpt is de tijdelijke tentoonstelling Un suono in estinzione of een vervagend geluid. Doorheen dag en nacht wordt de activiteit van de gletsjer geëvoceerd. Een oorverdovend geluid van het bewegen of smelten van de ijskap. 

zaterdag 6 juni 2026

Acqua


Fontana Pinzan, Predazzo 

6 juni

Na zijn avontuur in Malcesine maakt Goethe een nachtelijke tocht over het Gardameer en komt in de ochtend in Bardolino aan land. Geen bronnen wel regenwater dat naar plassen wordt geleid en waar de muildieren waarmee de dichter zijn tocht verder zet hun dorst kunnen lessen. 

Goethe onderneemt zijn eerste Italiëreis in het jaar 1786. Hoe verrukt zijn wij om in Predazzo een bron te vinden uit 1785: de Fontana de la Pintera. In het totaal zijn er in 1785 in het kleine stadje 6 fonteinen. Zij werden door middel van een netwerk van houten pijpleidingen gevoed door de bronnen van Coste, Canzocolli en Cason.

De fonteinen bestaan uit twee communicerende bassins: een voor drinkwater en een voor de was. Je ziet nog de houten planken waar de vrouwen het ingezeepte goed schrobden. In de hoeken met plankjes afgebakende plekken voor de stukken zeep. Voordat de gemeente die taak op zich nam werden jaarlijks door de familie-eigenaars de Sovrastanti gekozen. Zij stonden in voor het schoonmaken en onderhouden van de fontein.

De fonteinen zijn een lust voor het oog! De best bewaarde is de Fontana Pinzan, tevens de grootste fontein in de Val di Fiemme. De fontein bestond al in 1785, is gebouwd met porfiersteen uit Predazzo en wordt gevoed door de Coste alle giare bianche. Op een achthoekige zuil van kalksteen zijn twee maskers te zien van oudere bebaarde mannen uit wiens mond het water stroomt. 





donderdag 4 juni 2026

Campeggio Valle Verde


Ponte della Lizata, Predazzo 

Predazzo, 4 juni

De viering van zijn verjaardag, zo bericht Goethe bij het begin van zijn Italiaanse reis, hield voornamelijk in dat zijn dichtervrienden hem op lyrische wijze herinnerden aan zijn onvoltooide werken. Waarop Goethe zijn Iphigenie tijdens de Italiëreis zal omzetten in dichtvorm. 

Over de Reschenpas. Door het dal van de Etsch of de Adige langs Merano en Bolzano naar Predazzo in de Dolomieten. Het dorp ligt op 1018 meter hoogte en is omgeven door hoge, scherp afgetekende besneeuwde bergtoppen. 

We komen aan in de Campeggio Valle Verde in een niet aflatende regen. Onze Italiaanse buurman op de kampeerplaats verzekert ons echter dat de volgende dagen het weer zal opklaren en het bij zonnig weer een prachtige plek is.

We krijgen bezoek van een vriendin van Nomade. Zij woont al jarenlang in San Michele all'Adige. We vieren mijn verjaardag met een boeket bergbloemen die Nomade in alle vroegte plukte. En parelende wijn die ons vrolijk maakt. Af en toe corrigeert onze vriendin mij wanneer mijn Italiaans al teveel neigt naar het Spaans. 

Ik houd van de verschillen tussen verwante talen. In de film La grande bellezza, een ode aan La dolce vita van Fellini, keert de 65- jarige Jep Gambardella zich af van het decadente nachtleven in Rome. In de scène La Festa bevindt hij zich eenzaam tussen zijn wild feestende vrienden en wordt het lied 'A far l'amore comincia tu' gevolgd door 'Mueve la colita'.

maandag 1 juni 2026

Homerus


Ötztaler Alpen 

Prutz, 1 juni

De homerische toestanden van gisteravond met stormen en zelfs een hagelbui, die 's zomers in het Alpengebied kunnen voorkomen, hebben plaatsgemaakt voor een rustige blauwe lucht. De toppen van de Kaunertaler gletsjer tekenen zich scherp af. Gisteren dacht ik mij zoals Odysseus te moeten vastbinden aan de mast van zijn schip.

In zijn Italiaanse reis zegt Goethe de oever van het Gardameer vaarwel die gedreigd had laistrygonisch voor hem te zijn geworden. Nadat zijn boot door tegenwind de haven van Malcesine was ingedreven, nam Goethe zich voor om de volgende morgen een toren te schetsen die eruitzag als een ruïne. 

Nauwelijks was hij hieraan begonnen of er verzamelde zich een menigte rondom hem. Iemand trad naar voren, zei in Venetiaans dialect dat hij hiermee moest ophouden en verscheurde de tekening. De podestà kwam erbij en verklaarde dat de toren de grens aanduidde tussen de Venetiaanse republiek en het Oostenrijkse keizerrijk. En daarom niet mocht worden bespioneerd. 

Toen Goethe verklaarde dat hij afkomstig was van Frankfurt am Main, werd Gregorio erbij gehaald die bij Bolongaro had gediend, een van de Italiaanse families in de stad. Daarop sloeg de stemming om en werd Goethe naar eigen zeggen gered van de Laistrygonen of mensenetende reuzen bij wie volgens Homerus het vlot van Odysseus aanspoelde.



 

zondag 31 mei 2026

Campanile di Curon


Campanile di Curon, Lago di Resia.

Prutz, 31 mei

Vanmorgen bij de bakker samen met een Tiroler Dunkelbrot een Nussschnecke gehaald, een rond met suiker overdekt gebak. Eine Schnecke of een slak. Het begrip doet mij denken aan de televisieserie M. Il figlio del secolo naar het werk van de Italiaanse auteur Antonio Scurati. De serie is huiveringwekkend en toont de opgang van het Italiaanse fascisme. Mussolini en zijn entourage houden ervan om hun politieke tegenstanders door middel van scheldnamen te stigmatiseren. Zo wordt een  van de premiers vóór de machtsgreep door il Duce 'de slak' genoemd.

Over de passo di Tresia naar de benediktijner abdij Marienberg of Monte Maria. Het eeuwenoude klooster schittert helder wit in het zonlicht. Alsof het een antwoord wil bieden aan het uitgestrekte gletsjermassief van het Ötztal. In Burgeis (Burgusio) een romaans kerkje gewijd aan Sint-Nicolaas: Chiesa S. Nicoló (1199).

Terwijl ik dit schrijf breekt een hevig onweer los. Striemende regen en hevige rukwinden. Ik kan het luifelzeil van onze woonwagen ternauwernood indraaien. Ondertussen probeert Nomade de ramen die omwille van de hitte van de dag openstonden, te sluiten. 

Op de terugweg het stuwmeer of de Lago di Resia. Boven het water steekt de campanile di Curon of klokkentoren uit. Het is het enige restant van het dorpje dat in 1950 voorgoed onder het water verdween.

In Pfunds bezoeken we het Heimatmuseum. Ik zie er het uniform van de postiljon compleet met sabel en hoorn. De koetsiers, zo vertelt Goethe in zijn Italiaanse reis, houden er zo'n hels tempo op na dat hij enerzijds met spijt in het hart voor het vliegensvlug doorkruisen van zo'n prachtige streken, maar anderzijds met blijdschap het dal van Bozen bereikt.

zaterdag 30 mei 2026

Passo di Resia


Schloss Sigmundsried, Oberinntal (Tirol).

Zijn reisdagboek over de periode van het vertrek tot de aankomst in Rome draagt de grote Duitse schrijver Johann Wolfgang von Goethe op aan zijn platonische geliefde Charlotte von Stein. Dit Tagebuch der Italienischen Reise 1786 wordt in de Ausgabe letzter Hand met nog 2 delen samengevoegd tot de Italienische Reise of Italiaanse reis. Met dit lijvige boek in de hand vangen wij onze reis naar Italië aan.

Prutz, Tirol (Oostenrijk)

De avond kleurt rood over de gletsjer van het Kaunertal. Ik krijg hetzelfde gevoel als de jonge Bettina von Brentano wanneer zij in haar brieven aan Goethe bericht over de bloedige veldslagen in de bergen, waarvan zij het kanonnengebulder kan horen. Net als hun grootvaders in 1703 nemen de Tirolers opnieuw de wapens op tegen de Bayern.

Achter onze kampeerplaats aan de Via Claudia Augusta bevindt zich tegen een massieve rotswand de Sauerbrunn- Quelle. Daar hangt ook een plakkaat dat herinnert aan een veldslag waarbij 4000 vijandelijke troepen het onderspit moesten delven tegen de Tiroolse strijders voor onafhankelijkheid. Zowel de burchten, hoog gebouwd op de rotsen en nauwelijks ervan te onderscheiden, als de heroïsche gevechten doen mij denken aan de Schotse onafhankelijkheidsstrijd.

Bij het begin van zijn Italiaanse reis heeft Goethe het over het Inntal, waar wij ons ook bevinden. Hij beschouwt het gesteente, wat ons ertoe brengt onder aan de rotswand te speuren naar bergkristal.

Prutz ligt aan de voet van de Freschenpas of de Passo di Resia die Oostenrijk verbindt met Italië. Goethe stak met de postkoets de Brennerpas over om Italië te bereiken. Morgen voeren Nomade en ik een verkenningsrit uit over de pas richting Merano of Meran in Zuid-Tirol, zoals dit Italiaanse kuuroord in de Goethetijd heette.


zondag 22 juni 2025

Tribolèdje


Elk jaar in de maand oktober worden hoog in de oostelijke toren van de kathedraal van Malmedy de vier grote klokken geluid, waaronder de bourdon. Een van de klokken is gewijd aan de H. Donatus, de beschermheilige tegen onweer en blikseminslag. Langzaam zetten de triboleurs de zware klokken in beweging. Door het ritmisch luiden ontstaat een melodie: Bing èt bong à Sint Djèrion. 

De Tribolèdje is een tweehonderd jaar oud gebruik ter ere van Saint-Géréon, een van de Romeinse legioensoldaten die zich in de 3de eeuw tot het christendom bekeerden en daarom werden vermoord. 

Het is een uitzonderlijke gebeurtenis dat we de klokkentoren mogen bestijgen. En wat een eer om te mogen deelnemen aan het luiden van de klokken!

Voor de energievoorziening en om de papierfabrieken en leerlooierijen in Malmedy van voldoende water te voorzien werden in de jaren 20 en  begin 30 van de vorige eeuw op de rivier de Warche twee enorme stuwdammen gebouwd. Een in Robertville en een in Bütgenbach. De meesten van de arbeiders waren Italiaans. Ze werden gehuisvest in barakken dichtbij de reusachtige bouwwerken. In het tijdschrift Malmedy- Folklore (tome 62) staat een ontroerende foto van een groep arbeiders. Poserend met de zware hamer. Sommigen zijn zeer jong. Enkelen dragen dezelfde grote ronde hoed als op de beroemde filmaffiche voor Novecento van Bernardo Bertolucci (1976). Die is gebaseerd op het schilderij Il quarto stato van Giuseppe Pellizza da Volpedo.

Maar de Italiaanse arbeiders brachten toen niet alleen hun werkkracht mee. Maar ook hun muziekinstrument, de mandoline. Ze vormden een orkest dat honderd jaar later nog altijd bestaat: Le Cercle royal des Mandolinistes de Malmedy. De mandoline, romantisch instrument bij uitstek. Passend bij de traditionele muziek uit Zuid-Italië.




zaterdag 21 juni 2025

Amor aan mijn zijde. Geïnspireerd door de sonnetten van de Italiaanse dichter Francesco Petrarca.

 



Wanneer ik ’s avonds wandel door de lange laan

Ons hondje snuivend in de wind

Vrolijk als een kind

Dan zie ik sterren en de maan


Ja sterren en de maan

In honderdvoudige verschijning

De lucht lijkt zee en deining

Herinnering doet stille staan


We wandelden door het veen

Doorkruisten beken en rivieren 

Zagen de eerste gele bloemen staan


Waar vliedt het leven heen

Als we niet hier en

Nu samen op het pad der Liefde gaan

vrijdag 20 juni 2025

Eros en Amor

 


Op zoek naar de opgravingen van een Romeinse villa in Eynatten (Raeren). De villa bevindt zich in het woud van Freyent. Maar is voorlopig onvindbaar. Onderweg vinden we een transfostation uit 1923. Het is een slank bakstenen gebouwtje dat eruit ziet als een middeleeuwse gevangenistoren. Het transfostation werd gebouwd voor de  eerste zes lichtbronnen van het gehucht Berlotte. Nu huisvest het gebouwtje het kleinst denkbare Möhrenmuseum of museum van de wortel. In de Romeinse tijd werd afwisselend van carota en pastinaca gesproken, waarbij het vaak niet duidelijk was welke plant precies werd bedoeld.

We bezoeken het Töpfereimuseum in Raeren. Het museum van het aardewerk of de keramiek bevindt zich in Burg Raeren, die teruggaat tot de 14de eeuw. De Raerener Töpferei bereikte haar hoogtepunt in de 16de eeuw. Veel stukken zijn terug te vinden op schilderijen van oude meesters zoals de familie Bruegel, Jan Steen en David Teniers. 

De meest merkwaardige voorwerpen zijn hier te bewonderen: kleine vrouwenhoofden als onderdeel van een fluitinstrument, narrenfluitjes, fragmenten met erotische taferelen. Maar ook heel wat voorstellingen uit de antieke mythologie: de Romeinse wijngod Bacchus, volumineus met laurierkrans en drinkbeker. Een fries met de hemellichamen: Saturnus, Jupiter,  Mars, de zon en Venus, Mercurius en de maan. Eros en Amor. 


woensdag 18 juni 2025

Blaustein



In het kleine dorpje Recht in de Eifel gaan we op zoek naar de Schieferstollen of de leisteengroeve. Achthonderd meter lange gangen leiden ons langs de reusachtige in het gebergte uitgehouwen hallen waar de Blaustein werd gewonnen. De gangen en de Abbauhallen zijn koud en vochtig.  Vleermuizen die zijn opgeschrikt door ons bezoek scheren rakelings heen. We lijken ons in een natuurlijk grottencomplex te bevinden. Welk een moeite hebben mensen zich getroost om de kostbare blauwsteen, die zelfs tot in Amerika werd uitgevoerd, te ontginnen. Hiervóór werd de Blaustein bovengronds gewonnen. In het begin van de achttiende eeuw kwamen Tirolers naar Recht en zorgden voor fraaie bewerkingen van de steen. Zo ontstonden doopvonten en grafstenen met de fraaiste figuren. 

Fontina d’Alpeggio, de traditionele kaas uit de Valle d’Aosta, wordt gemaakt van de melk van Valdostana koeien die in de zomer vrij rondlopen in de Alpenweiden. Tijdens onze reis naar de Valle d’Aosta gingen we op zoek naar een kaasmakerij. Die lag verscholen hoog in de bergen. De weg was smal en gemaakt van grind. Maar wat een ontzetting wanneer we binnen traden in de plaats waar de kazen rijpen! In honderden meters lange gangen van een verlaten kopermijn liggen de grote kazen opgestapeld. 

De Sint-Sebastiaankapel in Eibertingen. De kapel is gebouwd in 1700. Boven het altaar een beeld van de Heilige Sebastiaan. Vastgebonden aan een boom. Naakt op een lendendoek na. Zijn lichaam doorzeefd met pijlen. De jongeling heeft een bevallige houding. Hij lijkt niet zozeer pijn te lijden. Sint-Sebastiaan was leider van de pretoriaanse garde en nam het op voor de christenen. Het beeld van Sint-Sebastiaan in de kapel wordt geflankeerd door twee glazen kasten met 81 relikwieën van verschillende heiligen. Uiteindelijk werd hij begraven in de catacomben aan de Via Appia in Rome.


maandag 16 juni 2025

H. Donatus



Wat een heerlijk beeld langs de weg in de vallei van de Rur in het Eifelgebergte.  Een groep jonge kloosterlingen in grijs habijt. Op weg naar het Benediktijner klooster Reichenstein. De levensblije verbondenheid geïnspireerd door hun geloof. De eenvoud van het habijt, de ongedwongen manier waarop ze zich voortbewogen deden mij denken aan de beelden uit Francesco, Giullare di Dio van Roberto Rosselini (1950).

De zwart-wit film ken ik uit Il Mio Viaggio in Italia van Martin Scorsese (1999). In goed gekozen fragmenten en met een sobere invoelende commentaar schetst Scorsese een overzicht van de belangrijkste Italiaanse films. De film toont negen scènes uit het leven van de Heilige Franciscus en zijn volgelingen. Waarbij in de neorealistische traditie de rollen van de monniken worden vertolkt door leden van de Franciscaner orde.

Het dorp Ondenval. Aan de ingang van de kerk staat tegen de muur een beeld van de H. Donatus. Een Romeinse soldaat die met zijn legioen in de woestijn dreigde om te komen van de dorst. Donatus bidt om regen. Waarop een hevig onweer  losbreekt en de legioensoldaten door de regen worden gered. Het kamp van hun vijanden wordt door de bliksem in brand gezet. Tegen de kerkmuur wordt de Heilige Donatus afgebeeld als een Romeins soldaat met zwaard en palmtak. In de andere hand de bliksem. Hij geldt als de beschermheilige tegen blikseminslag, hagel en brand. In de Romeinse mythologie is Jupiter de god van de hemel en het onweer. 

Het dorp Ovifat. Hier aan de rand van het Veen bevindt zich onze woonwagen. Niet ver van ons vandaan staat aan de rand van een weide een eenzame eik. De boom is dood, getroffen door een blikseminslag. 




zondag 15 juni 2025

Caruso


We rijden door de Venen, een van de oudste berggebieden van Europa. In onze auto weerklinkt de stem van de beroemde Napolitaanse tenor Enrico Caruso (1849-1921). Wat een dramatiek verlenen de hoge en langgerekte tonen aan het landschap. Het donkergroen van het woud, de weg die slingert langs diepe kloven en valleien. De eindeloze vergezichten. Het kraken van de naald in de groeven van de plaat. Bella Figlia Dell'Amore en Miserere van Verdi. Donizetto en Puccini en O Paradiso van Meyerbeer.

Dezelfde dramatiek zien we in de film Fitzcarraldo van de Duitse cineast Werner Herzog. Staande op het dak van een gammele boot, gekleed in een wit pak laat Klaus Kinski tegen de dreigende achtergrond van het Amazonewoud en de muziek en zang van indianenstammen uit een hoorn de stem van Caruso weerklinken. Voor Caruso wil Fitzcarraldo in de Peruviaanse jungle een opera bouwen. 

Dezelfde combinatie van opera en ondergangsstemming doet zich voor in de slotscène van The Godfather III. Tegen de achtergrond van de opera Cavalleria Rusticana in het Teatro Massimo in Palermo voltrekken zich de afrekeningen van de familie Corleone. Sleep. Sleep Godfather, zegt Connie terwijl ze met een toneelkijker toekijkt hoe Don Altobello gulzig eet van de doos vergiftigde cannoli, die ze hem heeft gegeven voor zijn tachtigste verjaardag. 


donderdag 12 juni 2025

Römische Glashütte



We wandelen in het Perlenbachtal. Tot voor enkele jaren kon je hier in sommige mossels nog parels vinden. In vroegere eeuwen kwamen in deze rivier zoveel mosselbanken voor dat de landsheer een beambte in dienst had om ze te bewaren voor parelrovers. Op een plaats die nu nog altijd Galgenberg heet zou vroeger ter afschrikking een galg hebben gestaan. De laatste landsvrouw zou een halsketting hebben gedragen gemaakt van deze Perlenbachparels. Een zijrivier van de Perlenbach is de Römerbach. Ook de Romeinen hielden van verfijnde sieraden.

Het verhaal vertelt over het verlangen naar schoonheid. Maar ook over de ruwe zeden in deze streek. In het jaar 1333 doorkruiste de Italiaanse dichter Francesco Petrarca de Ardennen. In een van zijn sonnetten verwijst Petrarca naar de gevaren van oorlog die er woedt. En hoe hij er ongewapend, ‘senz’arme’, doorheen trekt.

Wanneer Christiane Vulpius, de vrouw van Goethe, met de koets op reis vertrok, gaf de dichter haar een koffertje mee met twee pistolen. Reizen was in vroegere tijden geen sinecure. Johann Wolfgang von Goethe trok over de Alpen naar Italië, het land waar de citroenen bloeien. Hij maakte er schetsen en schreef het boek Italienische Reise. De reis naar Italië legde mede de grondslag voor de Deutsche Klassik. Petrarca beklom de Mont Ventoux. Ook die tocht was een belangrijke omslag in het leven van de dichter.

Wandelend langs de Perlenbach overvalt ons het gevoel van het Wandern. De lust naar avontuur. Het vergezicht over het stuwmeer. De bloemenpracht. 

Schoonheid en avontuur. In het kleine stadje Monschau in de Eifel bezoeken wij de Römische Glashütte. Een glasblazerij volgens de technieken die teruggaan tot de Romeinse tijd. Fernando, een Portugees die het ambacht leerde van vader op zoon en drie jaar in Murano verbleef, in de lagune van Venetië bekend om zijn aloude traditie van het glasblazen, laat Nomade de edele kunst van het glasblazen beproeven. Staande voor een vuurrode oven ontstaat een kolf met sierlijke lange hals in azuurblauw. De kleurenpracht van Italië. 


dinsdag 10 juni 2025

Romulus en Remus



Hoe heerlijk is het te ontwaken te midden van de natuur. De geuren op te snuiven van onze bostuin. Wat een bloemenpracht vertonen de Venen. Verschillende soorten bergbloemen gedijen hier. De berewortel, het valkruid en enkele mooie orchideeën. Ook de adderwortel komt hier voor. De kronkelige wortelstok werd vroeger gezien als een teken voor de geneeskracht. Het vocht van de plant zou werkzaam zijn bij een slangenbeet. 

De adder is een attribuut van Stilte of Silence, het hoofdpersonage uit de gelijknamige graphic novel van Dieter of Didier Comès. Deze auteur liet ons met andere ogen kijken naar de Venen, de streek waar hij opgroeide. Het bijgeloof, de randfiguren, de eeuwige natuur die hij liefst tekent in herfst en winter. Comès is geboren in Sourbrodt in 1942. 

In Sourbrodt staat ook het monument voor Nicolas Pietkin (1849-1921), pastoor in Sourbrodt en verdediger van de Latijnse cultuur. Het monument beeldt de pastoor uit met op zijn hoofd een calotte, het typische hoofddeksel voor geestelijken uit die tijd. Hij ziet eruit als pastoor Schonbroodt die in De wezel van Comès een strijd voert tegen de vertegenwoordigers van een aloude natuurgodsdienst. Boven op het monument een wolvin die Romulus en Remus voedt, de stichters van de stad Rome. Een beeld dat  werd gepersifleerd voor de filmaffiche van Roma door Federico  Fellini. Waarin de wolvin vervangen is door een goudkleurige naakte vrouw. 


maandag 9 juni 2025

Grensgebied



Majestueus verheft zich de kathedraal van Malmedy in het dal waarin de stad geborgen ligt. Binnen baadt de kathedraal door de hoge ruimte en het witte stukadoorwerk in een helder wit licht. De kathedraal is gewijd aan de HH. Petrus, Paulus en Quirinus. De laatste is een Romeins tribuun die volgens de legende een vreselijke marteldood stierf onder de Romeinse keizer Hadrianus. In de kathedraal worden de relieken  van de heilige bewaard.

In het altaar in de vorm van zilverwerk de relikwieën van vier soldaten van het Thebaanse legioen. Een Romeins legioen dat zich tot het christendom bekeerde en daarom werd uitgemoord.  

In de tuin voor de kathedraal het oorlogsmonument. Bovenop een zware graftombe schild en helm van een Romeinse legioensoldaat en een citaat van de Romeinse dichter Vergilius: 'Geen dag zal jullie lot doen vergeten.' (vertaling Piet Schrijvers).

Waarom deze verwijzinen naar de Latijnse cultuur? Malmedy ligt net als de omliggende dorpen op het kruispunt van twee culturen. Na de gedwongen aanhechting bij Pruisen na de val van Napoleon in 1815 en de germanisering onder Bismarck heeft de Latijnse cultuur hier vooral door het Waalse dialect weten stand te houden. 

Een juiste taalkeuze is in dit grensgebied niet eenvoudig. Het duurde een tijdje voor ik ongedwongen met de bakkerin van Sourbrodt Duits kon spreken. En na een bezoek aan het dorpscafé zeg ik bij wijze van afscheid aan de rij mannen aan de toog Au revoir. En tegelijk tegen de caféuitbaatster Auf Wiedersehen.




zaterdag 7 juni 2025

Zevenster


Op zoek naar de Enzian. De blauwe bloem komt voor in de Hoge Venen. Onze woonwagen staat dichtbij het Signal de Botrange. Het hoogste punt van België. Hier heerst een subalpine klimaat. Te vergelijken met de Ballon d’Alsace. Wolgras, veenorchis en zonnedauw gedijen hier eveneens. Net zoals de Zevenster. Waarvan Nomade zegt dat de jongste exemplaren maar zes hoeken kennen. Hoe fijn en teder is deze bloem. En wat een mooie naam kreeg zij. 

Italiaanse zangers bezingen vaak de sterren. 

Ora le stello stanno cadendo
Le nostre mura stanno tremando 
E camminando e camminando 
A piedi nudi ballano i Santi 

(Angelo Branduardi, I Santi)

Wanneer de sterren vallen dansen de heiligen op blote voeten.

Ma prima ancora che finisca 
Altro pensiero da pensare 
C’è da portare l’odalisca
A fare quattro passi in riva al mare 

(Paolo Conte, l’Orchestrina)

Laten we samen met de odalisk, het liggende naakt uit de schilderijen van de Oriëntalisten, een wandeling maken langs de zee. Onder het lachende oog van Aldebaran, de helderste ster in het sterrenbeeld de Stier.

Italiaanse zangers bezingen alles wat romantisch is, zegt Nomade. 

donderdag 5 juni 2025

Cuccurucucu


Onvergetelijk is de scène ‘Cardinal Mario Assente dance’ uit de televisieserie The New Pope’. Het is avond. De kardinaal met rode muts staat op een van de vele balkons van het Vaticaan wanneer l’Orchestrina weerklinkt van Paolo Conte:

Ride la stella Aldebaran 

Ride e fa ‘to be, to be, to be or not to be’

De heldere ster lacht met de ijdelheid van de mens. De machinaties in het Vaticaan. De kardinaal danst op muziek en tekst. Zijn gezicht vertrekt. Hij gaat er helemaal in op. Tot hij opeens twee ernstig kijkende geestelijken ontwaart even verder op het  balkon. Een van hen draagt een bril met een zware montuur. De kardinaal trekt zijn rok recht en zijn gezicht krijgt weer de ernstige plooi. 

Wat is de Italiaanse cinema groots! Niemand die dit beter aantoont dan Martin Scorsese in My voyage to Italy. Daarin vergelijkt hij de Italiaanse en de Amerikaanse film. Overal waar je komt in Italië zijn de cultuur en de geschiedenis aanwezig. Daarom is de Italiaanse film zo rijk.

Nu we op zoek gaan naar Italië in de Eifel en de Ardennen laten we tijdens het rijden in onze auto Italiaanse muziek weerklinken. Wat houd ik van Franco Battiato! Samen met Pino Daniele en Lucio Battisti behoort hij tot onze favoriete Italiaanse zangers. Wat koesteren wij de cassettes die we van deze zangers bezitten. Vooral het lied Cuccurucucu kan ons bekoren.  We zingen het luidkeels mee: 

‘il mondo è grigio il mondo è blu’

‘Cuccurucucu Paloma… 

Lady madonna

I can try

with a little help from my friends’

Zoals je schreef, Nomade, op de achterkant van de ansichtkaart:

‘e camminando e camminando

stanno cantando, stanno cantando

(Angelo Branduardi)

We zijn voortdurend onderweg. 

Al zingend en dansend.